İçerisinde hapsolduğun kaosu yırtıp atamamak kadar kötüsü yoktur herhalde. Son zamanlarda o kadar çok gelişme oluyor ki, insanın takip etmesi dahi kalıcı ruh bozuklukları yaratıyor bünyesinde. Henüz aktivist(!)-terör örgütü ile yapılan mutabakatın kokusu dağılmadan, Reyhanlı’da patlayan bombaların yoğun sisi, alkol satışının yasaklanması ile üstü kapatılan istihbarat raporlarının heyulası çöküyor hepimizin üzerine. Sadece mevcut hükümet için değil, tam 80 yıldır dış politikası tam anlamıyla büyük biraderlerin emrinde hiç edilmiş bir ülkenin çocuklarıyız biz. Milli hikayelerde “Türk Milleti kahramandır, güçlüdür, zekidir” söylemleriyle büyütülmeye çalışılan bir ulusun, idarecilerinin ise, tam tersi korkak ve ülke menfaatinden farklı menfaatler peşinde koşan politikaları sayesinde, sonunda arada kalmış bir toplum olma sürecimiz tamamlandı.
Evet, arada kalmış bir toplumuz biz. Öyle iç ve dış politika hamleleri ile harmanlandık ki, kimse sevmiyor bizleri. Arap güvenmiyor, Kıbrıslı istemiyor, Türki Cumhuriyetler inanmıyor, Avrupa eğleniyor, Amerika kukla muamelesini reva görüyor bizlere. Çünkü dediğim gibi arada kaldık bizler. Tıpkı A’raf gibi. Kahramanlık hikayeleri, destansı savaşlar ve çarpışmalar, kurulan onlarca devlet ve imparatorluk bizleri Orta Asya’dan, Küçük Asya’ya kadar sürükledi. Prof. Dr. Suat İlhan’ın bir kitabında Türk Kültürü ile ilgili betimlenen en önemli özelliklerden biri olarak, komşu kültürleri kendi kültürü ile harmanlayarak her defasında yeni ve farklı bir kültür yaratılmasıdır.
Doğru bir tespit, belki de bu yüzden asıl kültürümüzün ne olduğu konusunda herkesin kafası karışık. Şahsi fikrimse Türk kültürünün en önemli özelliklerinden birinin “Türk Kompleksi” olduğudur. Hun imparatorluğunun Çin kültürünü kendi kültürüne, töresine tercih etmesiyle başlayan bir süreçtir bu.
Uygurların, Maniheizm ve Budizm gibi savaşmayı yasaklayan dinlerin Uygur toplumuna nüfuz etmesi ile yıkıldığı da tarihi bilgilerimden az çok hatırladıklarım arasında. Aslında bakıyorum da, en başından beri arada kalmışız biz. Bugün dahi, bir önceki kültür birikimini beğenmeyen bir toplumuz. O dönemler Çin yerleşik hayatını, göçmenliğe tercih eden; göçmen ve bozkır kültürünün getirdiği kendi kültürüne has özgürlüğü, şehir duvarları arkasında kalmaya tercih eden bir kültürden; bugün Avrupa ve Amerika’ya öykünen, bir yandan da gerçekten bir olmaktan hoşnut kalmayacağı halde biz Müslümanız diyerek İslam ülkelerine yaranmaya çalışan bir kültüre dönüşmüşüz.
Artık okumak, düşünce sahibi olabilmek bile bir diğerinin senden nefret etmesi için geçerli bir sebep. Orta Asya’da Kağanlara hükmeden Kurultayların kurulduğu bir coğrafyadan, tek adam yönetimlerine evrilen bir toplumun ara geçiş sürecinde kalması da normaldir. Başka kültürleri baş tacı ederken, kendi kültürünü beğenmemek tartışmasız komplekstir. Osmanlı İmparatorluğu zamanında oluşan ortak kültürün Türk kültürü haline gelmesi de belki bir sebeptir. Zira toprak bütünlüğü itibariyle Arap, Fars, Balkan, Kırım vb. birçok kültürün dil, din, gelenek, görenek, müzik, sanat, yemek gibi unsurlarının karışması sonucu ortaya bir muamma çıkmıştır.
Din penceresinden bakmak isterseniz, İskit, Hun, Göktürkler ile Pagan inanışları ve Kök-Tengri inancını(Şamanizm); Uygurlar ile Maniheizm ve Budizmi; Bulgarlar, Gagavuzlar, Macarlar ile Hristiyanlığı, Hazarlar ile Museviliği ve 751 yılı sonrası en uzun aralıkla İslamiyet dinini seçmişizdir.
Bugün Orta ve Doğu Anadolu’da, kulak çekip tahtaya vurmaktan başlayıp, lohusa kadınlara ‘albastı’ gelmesin diye kırmızı taç takılmasına kadar sayılabilecek o kadar çok gelenek vardır ki, sorsanız İslam inanışına aittir diyenlerin sayısı çok fazladır. Oysaki bu geleneklerin çoğu Orta Asya’dan at sırtında gelen topluluğun Şamanist ritüellerindendir. Tartışmaya açık olmakla birlikte, kimilerine göre “Alevilik” Şia’dan farklı olarak İslamiyetin Türk yorumu olarak kabul edilmekte, kimilerine göre ise Şiilik ile hiçbir bağlantısı olmayıp Şamanizm’in ve Kök-Tengri inancının ta kendisi olarak addedilmektedir. Daha sayılacak çok şey var; ama dünya haritası üzerinde o kadar çok kültürle hemhal olmuşuzdur ki, orijinal bir şey kalmaması ya da orijinal olanın sahiplenilmemesinin sebeplerinden biri de olabilir bu durum.
Kurtuluş Savaşının sonrasında da arada kalmışlık devam eder. Emperyallerin hayalleri doğrultusunda ezilmekten kurtulan toplum daha ilk nefesinde yeni rejime karşı diklenir. Türk kendi kurduğu son devlette bile içindeki “Türk” ile uğraşır. Arada kalmışlık ve yeni kültürü iktibas etmede gösterilen çeviklik, Türk kültürünün en önemli unsurudur. O yüzdendir ki, yabancı ülkelerin kanunlarını ve geleneklerini iktibas etmede ve sosyal hayata uygulamakta çok zorlanmamıştır milletimiz. Ancak bir yanda 4000 yıllık üst kültürün üzerine inşa edilmiş 600 yıllık eski Osmanlı Kültürü; diğer yanda yeni ve cazip olan, batı temelli zenginlik vaat eden Avrupai kültür arasında kalmıştır insanlar.
Bundan önce hemhal olduğu kültürlerle, yeni iktibas edilen kültür arasında büyük farklılıklar vardır. Türk Kültürü her zaman için yeni ve gösterişli olan kültürü kendi içinde eriterek ortaya yeni bir kültür çıkartmaktadır; ancak bunu tam olarak yapabilmesi için bağlı olduğu eski kültürün tekamül etmesi ve Türk kültürü için işlev görmez hale gelmesi gerekmektedir. Mesela Çin kültürünü terk ettiğinde dünya üzerinde Çin kültürünün eski önemi kalmadığından, Türklerin kendi kültürü içerisine inşa edebileceği yeni bir İslam kültürüne geçmesi zor olmamıştır. Kadim Roma’dan etkilenirken İslam Kültürü henüz tekamüle ermediği için iki kültürü kendi kültürü içerisinde karıştırarak bir Osmanlı kültürü oluşturmuştur. Bu noktadan sonra oluşturduğu karışımdan elde ettiği Osmanlı kültürü tekamül etmemişken yeni çağını yaşayan batı kültürünü benimsemeye çalıştığında, eski kültüre saplanıp kalanlarla, yeniyi çabucak benimseyenler, bugünün arada kalanlarının dedeleridir.
Sosyal hayatınıza şöyle bir göz atın. Ülkedeki bütün insanlar, karşı tarafı bir şey olmakla veya olmamakla suçlamaktadırlar. Orta, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da yoğun bozkır ve doğu kültürü içerisinde yetişmiş olan bir insanlar, büyükşehirlerdeki hayata uyum sağlarken ya kültürlerinden, ya da kişiliklerinden vermektedirler. Büyükşehirlerde bir şekilde tutunmak için kültür ve geleneklerinden taviz verenler, bu şehirlerin zengin ve elit tabakasını oluşturduğunda ilk yaptıkları şey, geldikleri toprakları, kültürleri ve bu kültüre ait gelenekleri aşağılamak olmuştur. Bu öylesine sistemli bir davranış halini almaktadır ki, babadan oğula geçer bir davranış rutini halini alır. Aslında zenginlik ve aristokrasi içine doğmuş bir sülale mevcut olmamasına karşın, Türkiye’nin yarısından çoğunun başka bir krallığın veya padişahın sülalesindenmiş gibi davranmasındaki arada kalmışlık bundandır.
Siyaseten baktığımda, bu arada kalmışlık o kadar tuhaf şekillerde kendini göstermektedir ki, seyrettikçe hayrete düşürür beni. 70’li yıllarla keskin bir hal almaya başlayan Türk Milliyetçiliği bu arada kalmışlık yüzünden ikiye ayrılmıştır. Önce İslamiyet sonra Türklük diyen BBP ile Türklüğü ön plana alan MHP ayrışması hatta bu tartışmada kavga edip birbirlerini kırmaya çalışmaları önemli bir örnektir. Demokrat Parti döneminden bu yana yıllarca minimalist siyaset yapan suskun İslamcılar, bugün kendilerine güç kazandıran ve siyasetlerinin temelini oluşturan imam-hatiplerin kapısını açan 12 Eylül darbesine, darbecilerine ve askerlere konjonktür gereği düşman olmuştur mesela. ’68 kuşağında yer alıp kapitalist sistemin bir numaralı sömürücüleri olanlar, 80’li yıllarda solcu söylemlerle milliyetçilere zıt düşen, yine konjonktür gereği vatan-millet kavgası vermeleri gerektiğinden, kendilerine milliyetçi demek hoş olmayacağından kendilerini ulusalcı olarak adlandıranlar, bir şapkanın peşinde yirmi yıl Demirel’i iktidarda tutan, merkez partilere oy vermeyi alışkanlık haline getirdiği için AKP’ye oy verip, AKP Genel Başkanının Demirel’e sektirmesini alkışlayanlar, Yıllarca Marksist olduğunu iddia eden bir terör örgütünün peşinde koşup aynı söylemleri dile getirip de hapisteki hamisi ümmetçi söylemlerde bulunduğunda gık çıkarmadan bunları kabullenenler aklıma gelen arada kalmışlıklardan sadece birkaç tanesidir.
İşte günümüzde de oy verdiği partiye, oy vermekle yanlış yaptığını kabullenmek zor geldiği için, iktidar partisinin sürekli oynadığı “Müslüman” kartına dayanarak kendini tatmin eden ve kendi partisine güvenini tazeleyenlerin ve yıllardır baba-oğul Esad’ın PKK’yı Türkiye’de terör yaratması için desteklediğini unutup, şimdi Türkiye’nin kurtuluşu için Esad’ın mücadelesini desteklemenin tek şart olduğunu ileri süren Neo-Cumhuriyetçilerin arada kalmışlığından esinlenerek düşüncelerimi yazmaya karar verdim.
Bugün sadece siyaseten değil, sosyal yaşamda, eğitim kurumlarında, adliyelerde, hastanelerde hasılı Türkiye gibi sosyal adalet kavramının henüz tam olarak oturmamış olduğu ülkelerde ve özellikle Türk insanı gibi hem doğudan, hem batıdan beslenen kültürlerde bu arada kalmışlık hep olacak. Çünkü arada kaldık biz. Her kültürü sevdik, hepsinden birazını aldık, kendi potamızda erittik. Her milletten kız aldık, kız verdik. Her dili öğrendik, her dini denedik. Her toprağı gördük, her denizde yüzdük. Her mağlubiyeti yaşadık, her zaferi tattık. İşte bu yüzden biz hep arada kaldık.
Nihayetinde, bu işin iki önemli sonucu çıkıyor benim kafamda; Birincisi, kültürümüz gerçekten büyük; çünkü dünya üzerinde bu kadar çok kültürden beslenip köklerini koruyabilecek başka bir kültür yeryüzünde mevcut olmadı. Ancak ikincisi ve en önemlisi bu kültürü ve niteliğini insanlarımızın kafasına bir damla olsun zerk edemediğimiz için hep batıdakini beğenip, doğudakine burun kıvırdık.
Tıpkı ülkemizin iki kıta arasında kalan meşhur “Jeo-politik” konumu gibi arada kaldık.



