Geçen sayı lüzumundan fazla limana gittiğim hususunda Ragıp Ağabeyin uzun ve tafsilatlı(!) uyarılarından sonra fark ettiğim üzere, size kitap okumanın aynı zamanda nitelikli bir definecilik olduğunu göstermek vazifesini yüklendim. Bu yüzden, sürekli basılmakta olan pek çok yeni kitabın ve basılmış olanların arasından kıymetli birer hazine bulmaya çalışmak okuyucuyu olduğu kadar, okuyucuya bir yön tayin etmeye çalışan ben gibi âcizane kitap tanıtıcısını da define avına çıkmaya zorluyor.
Metinception: Baykuşlar Geceleyin Öter – Metin Savaş
Milli hassasiyetleri olan okuyucular açısından bakıldığında, “milli” tarihi romana verilen ağırlığın altından yayınevleri de, yazarlar da, okuyucular da pek kalkamamış durumda. Yayıncılık piyasasında birkaç ufak istisnayı saymazsak sanki sessiz bir anlaşma yapılmış gibi bu tip tarihi roman ve türevlerinin hep aynı yayınevlerinin etiketiyle piyasada arz-ı endam ediyor olması hususu son zamanlarda olumlu bir şekilde değişiklik gösteriyor. Bir cephenin edebiyat kültürü ise, farklı tarzlarda romanların neşri ile daha da lezzetli bir fikir dünyası oluşturmaya imkân sağlamakta. Metin Savaş’ın kalemi ve okuduğum romanları, nazarımda tam da bu kırılmayı temsil edebilecek bir roman olmakla birlikte, nev’i şahsına münhasır tanımını da harfi harfine hak ediyor. Ötüken Neşriyat tarafından yayınlanmış 517 sayfalık bu roman aynı zamanda “İstanbul’da Karnaval” Üçlemesi”nin de ilk kitabı. Bu kadar geç okumuş olmamın verdiği hayal kırıklığını bir yana bırakırsak, tarzı, anlatımı ve özgünlüğü ile emsali olmayan emsallerinden sıyrıldığı aşikâr.
Kitapla tanışmama neden olan Ayarsız Nisan sayısındaki Dr. Zinnur Erden’in yazısı olduğundan, orada bahsedilen pek çok şeyi tekrar etmekten uzak durarak bu kitabı sizlere anlatmaya çalışacağım. Zira yazıda yakalanmış tespitlerin çoğu ya daha önce yazıyı okuduğum için ya da okurken kendim keşfettiğime inandığım için bâki değerlendirmeler. Ben ne yazık ki daha beylik kelimelerle geçiştirmekle yetineceğim romanın olağanüstülüğünü. Karakterlerin hem alabildiğine gerçek, hem de olabildiğince gerçeküstü olduğu ilginç bir roman. Bu anlamda yazarın üslubu doğrultusunda, Christopher Nolan’ın beni çok etkilemiş olan “Inception” orijinal adlı filmine atıfta bulunmaktan geri durmadım. Katman içerisinde katmanlara sahip olan romanı biraz daha kurcalasanız ikinci ve üçüncü kitabın alt katmanlarına ulaşmanız an meselesi olabilir. Savaş’ın kalemi, birikim, nükte ve samimiyet kokuyor. Romanın katman derinliğine muazzam faydası olmakla birlikte, eleştirmene yazacak bir şey bırakmaması adına romanın içine romanın tahlilinin yerleştirilmiş olmasını kınayasım da yok değil. Romanın, anlatım tarzı değişiklikleri okuyucuya bir nebze baş döndürücü gelse de, okurun zihninde o an kullanılan anlatım tarzı hep geçerliymiş hissi uyandırıyor. Bu anlamda romanı birinci tekil şahıs ağzından takip ederken, üçüncü tekil şahıs anlatımına geçişlerde bir iki sayfalık intibak süresini saymazsanız yazarın sizi nasıl bir deneyimin içine soktuğunu fark ediyorsunuz.
Romanın alt yapısında, özellikle C.G. Jung’un hatırı sayılır izleri sebebiyle arketipler ve hatta Oedipus kompleksine göz kırpan bölümlerle tam bir bilinçaltı şöleni olduğunu da not etmeliyim. Siyaset üstü, yer yer mizahi, yer yer şeytani kelimelerin sahibi ve çağdaş Türk Edebiyatının kuvvetli kalemlerinden biri Metin Savaş. Tam da bu sebeple, daha fazla okuyucu tarafından bilinmeyi hak ediyor olması gerekirken, günümüz edebiyatında belirli-belirsiz duvarların ardında yazı yazmaya devam eden güruh ve edebiyat sadece belirli bir zümreye has bir olguymuş gibi tahmil eden zihniyetin gölgesi; -her ne kadar kendisi bilinmekten pek memnun olmasa da-, onun kaleminin gittikçe yükselen ışığına ne kadar daha dayanabilecek? Hep birlikte göreceğiz.
Görkemli Ölüler Ansiklopedisi: İlim San’at ve Kültürde Milli ve Manevi Tarihimizin Büyük Simâları – Göktürk Ömer Çakır
Kitap tanıtım ve eleştirileri ile ilgili en dikkatimi çeken şeylerden biri, bu tip yazıların ekseriyetinin güncel edebiyatın roman ve hikayelerinin hegemonyası altında kaldığı olmuştur. Oysa kitap dediğimiz nesne, bize sadece hikâyeler anlatmak, hayal dünyamızı tetiklemek veya tatmin etmek maksadına hasredilmiş değildir. Başvuru kaynağı olabilecek nitelikteki kitaplar, roman türlerine göre, kütüphanelerde çok daha uzun zaman işgal edebilir ve daha çok gözünüzün önünde varlıklarını sürdürebilirler. Tam da bu sebeple, bulduğum ikinci define Cedit Neşriyat tarafından yayınlanmış, karton kapaklı 567 sayfalık bir bilgi deryası. Göktürk Ömer Çakır, işbu sayfaya gelene kadar çoktan yazısını okumuş olabileceğiniz, ağdalı yazım diliyle zaman zaman insanı serseme çevirse de, ifade zenginliği ve anlattığı konunun içine bir şekilde çekmesi sebebiyle nev’i şahsına münhasır Ayarzıslardan. Size tanıttığım eserde ise her ne kadar “hazırlayan” diye bir ibare geçiyor olsa da bu sizi yanıltmasın. Kitabın içeriğinde Türk düşünce hayatına yön veren tamı tamına 162 şahsa ait bilgilerle karşılaşıyorsunuz. Burada, Çakır’ın önsöz kısmında saydığı ve onurlandırdığı, katkıda bulunan yedi kişinin düzenlediği bahis olunan isimler dışında, kalan şahısların tamamı bizzat yazar tarafından kaleme alınmış.
Dolayısıyla burada bir derlemeden ziyade, üzerine çok ciddi emek harcanmış bir çalışmadan ve bir “yazar”dan bahsedilmesi gerektiği görüşündeyim. Sevindirici olan husus bu eserde Çakır’ın üslubunun kendi standartlarında olabildiğince sadeleştirilmiş olması. Yani elinizde sözlükle okuma yapma şansınız olabildiğince azaltılmış. Üstelik akıcı gidiş sayesinde, normalde bir başvuru kitabı olmasına rağmen, Dede Korkut faslından Ebusuud Efendi faslına bir solukta geçtiğimi belirtmeliyim ki bu yaklaşık 100 sayfalık kesintisiz bir okumaya tekabül ediyor. Bununla birlikte, bazı önemli şahıslara ilişkin maddelerde yazarın üslubu, kendisinin de önsözde uyardığı üzere tanıtım yazısı formatına dönüşebiliyor. Dipnotların okuyucuyu yormaması ve yol gösterici nitelikte olması da, kitabın hanesine yazılması gereken bir artı. Seçilmiş isimlere yapılabilecek itirazlar olduğu gibi, kitaba dair unutulmuş isimler olduğundan da bahsedilebilir. Ancak bu kapsamda ve genişlikte bir kitabı; diğer ciltleri ile büyük bir külliyat halini alacağı düşünülen bir serinin ilk halkası olarak görmek ve daha önce kitabın adıyla müsemma bir sınıflandırmayla bir araya toplanmış benzeri bir çalışma olmadığı için bu tip eleştirileri göz ardı etmek gerektiği kanaatindeyim. Bununla birlikte, belki isimlerin seçimi konusunda göz ardı edildiğinden, belki de mevcut hâl bu durumu işaret ediyor olduğundan olsa gerek, ilim, san’at ve kültürde milli ve manevi hayatımıza çok az sayıda kadının tesir etmiş olması gerçeğiyle yüz yüze kaldığımı acıklı bir şekilde hissettim.
Kitaba getireceğim en önemli eleştiri ise, basım şekliyle alakalı. Zira bu kitap, ilgisini çeken kişinin kütüphanesinde uzun yıllar geçirmeye aday, tek solukta okunmayacak, zaman zaman içeriğindeki bilgilerin zenginliğinden faydalanılması gereken bir başvuru kitabı. Hâl böyle iken ciltli basılması sadece görsel açıdan değil, kullanım açısından da bir ihtiyaç olan eserin karton kapaklı basılmış olması, kalitesi iyi dahi olsa isabetsiz olmuş. Bu sebeple bu eserin mevcut haliyle korunabilecek olsa da, özellikle ciltli basılırsa, Türk’ün milli ve manevi dünyasını aydınlatan rehberleri hatmetmek için, defalarca keşfedilmeye ihtiyaç duyulan bir defineye benzetmiş olursam, abartı olmayacağı görüşündeyim.
İştah Kabartan Bir Roman: Pir-i Lezzet – Saygın Ersin
Bu ay bulduğum son define, kelimenin tam anlamıyla bu tanımı hak ediyor. Saygın Ersin, Yedi Kartal Efsanesi serisinin ilk kitabı olan Zülfikar’ın Hükmü isimli Türk fantastik kurgu romanından beri ilgiyle takip ettiğim bir yazar ve bana göre Türk fantastik kurgu edebiyatının ilk taşı atanı, ta kendisi. Serinin ikinci kitabı olan Erbain Fırtınası’nın satışı ve baskısı olmadığı için sahaflarda dahi kitabını bulamadığım, bir üçleme olacağı ve son kitabın adının Ateş ve Bedel olacağı 2008 yılından bugüne kadar belli olmasına rağmen bir şekilde iki kitabı da halen basılmamış durumdaydı. Açıkçası ben de serinin devamını okuyabileceğime dair umudumu kesmiş, bir şekilde bulduğum ikinci kitabın pdf’ini okumayı dahi reddetmiş durumdaydım. Yazarın hiçbir kabahati olmadığını az çok bilmeme rağmen, nasıl içerlediysem 2016 Nisan ayında çıkmış kitabını ancak geçen ay fark edebildim. Kitap son zamanlarda çağdaş Türk edebiyatının en etkileyici yazarlarına her geçen gün bir yenisini ekleyen April Yayıncılık tarafından yayınlanmış. Karton kapaklı ve 320 sayfa.
Saygın Ersin, Zülfikar’ın Hükmünde okuduğum üslubundan bir şey kaybetmek şöyle dursun, üzerine çok daha da fazlasını eklemiş. Üslubu o kadar keskinleşmiş ki, okuduğunuz şeyler gözünüz de canlanmakla kalmıyor, damağınızda, burnunuzda tat bırakır hale geliyor. Roman adını bilmediğimiz Aşçıbaşı karakterinin etrafında gelişiyor ve 17. Yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu dönemine tarihleniyor. Sadece okuma anlamında değil, koklama ve tatma anlamında da bu muazzam ziyafetin tadını kaçırmamak için kurgudan bahsetmek istemiyorum. Ancak şu kadarını söyleyebilirim ki, dibine elma dilimleri konup Cariyerler Matbahına gönderilen o pirinç pilavı dahi defalarca damağımı şaklatmama sebep oldu. Gastronomik anlamda, alt yapı için muhakkak çalışılmış olduğuna inandığım yemeklerin yapımı o kadar muazzam anlatılıyor ki, araya en az yemekler kadar etkileyici kurgu girmese ve olaylar ciddileşmese ağzınızın suyu kitaba damlayabilir. Elbette kitap sadece bu hissi yaşatmaktan ibaret değil. Çok sağlam bir hikâyesi var. Üstelik yarı fantastik dokunuşlarla da roman benim açımdan neredeyse kusursuz. Belki sadece sonu uzatmamış olsa veya fısıltıyla gelen muazzam bitirişi, en sona taşımış olsaydı “neredeyse” bile demeyecek kadar cüret edebilirdim. Kitap bu kadar başarılı, anlatım açısından etkileyici ve okura tüm hisleri yaşatmak konusunda hünerliyken, ne yazık ki ona define yakıştırmamı hak ettiren bir az bilinirliğe sahip.
Gerçi kıymeti yurtdışında bilinmiş olacak ki, kitabın Almanca hakları Hoffmann&Campe firmasına satılmış bile. Üzücü olan Türkiye’de hem Yedi Kartal Efsanesi serisinin, hem de bu kitabın hak ettiğinden çok daha az değer görüyor olması. Tabii ki, bunu değiştirmek okurların elinde. Bu arada bu yazıyı hazırlarken öğrenmiş olduğum üzere, April Yayıncılık 2017 başında Yedi Kartal Efsanesi serisinin tüm kitaplarını yeniden yayınlayacakmış. Bugüne kadar hiç yayınlanmamış olan “Ateş ve Bedel” dahil olmak üzere. Yazıyı bitirdiğim tarihte henüz yayınlanmamış durumda. Umarım derginin Şubat sayısını okuyor olan sizler için kütüphanenize eklenmesi gereken üç kitap daha olur ve ben de sizlere Mart ayında bu kitapları tanıtıyor olurum. Ne diyelim efendim, yaşasın Türk yazarların usta kalemlerinin önlenemez yükselişi!
*Ayarsız Dergi Şubat 2017 sayısında yayımlanmıştır.
