“Devlet, yakıtı insan olan bir sobadır”
Bu hikayeyi Sovyetler Birliği rejimine karşı alegorik bir hikaye üzerinden bir suçlama malzemesi olarak kullanan askeri savcı Tansıkbayev; KGB’nin varlığını idame ettirebilmesi için sürekli bir düşman yaratması olgusunun en vücuda gelmiş hali olarak romanda karşımıza çıkmaktadır. Kitapta altı çizilebilecek o kadar çok sözcük bulabilirsiniz ki, tespitlere hayran kalıp, manalarına dair derin düşüncelere dalmaktan hikayeye ciddi aralar verebilirsiniz. Cengiz Han’ın Gök-Tanrının kararı ile engel tanımadan yürüdüğü seferde, yine gökten gelen bir karar neticesinde, Tanrının lütufunun, zulmettiği kişinin başı üzerine çöreklenmesi üzerinden çıkarılabilecek pek çok ders bulabilirsiniz. Dünyanın bilinen en büyük fatihlerinden olan; hiçbir imparatorluğa nasip olmamış büyüklükte bir imparatorluğun sahibi olan, azametli, engel tanımayan, gururlu ve dünyanın tamamını kendi bayrağı altında toplamaya ant içmiş bir hakanın, Gök’ün kararı karşısında kapıldığı umutsuzluk ve dahi tüm dünyayı fethetme arzusunu yitirişi soluk kesici bir şekilde anlatılmıştır. Gücün ve onun sahibinin; kendi büyüklüğünün rüzgarına kapılıp, küçük insanların hayatlarında kopardığı fırtınaları görmemesinin, anlamamasının sonucunda, göklerden gelecek bir kararın, küçük insanların hayatlarında kopmakta olan bir fırtınayı dindireceğini anlatmıştır Aytmatov. Devletin var olmak için özellikle masum insanları yakıp tükettiği bir soba olduğunu hatırlatmaktadır bizlere. Erdene ve Kuttubayev’in yüreğindeki ateş ile Cengiz Han ve Tansıkbayev’in yüreğindeki ateşin ne kadar farklı olduğunu öğretmektedir aynı zamanda. Togulan’ın çadırında, onunla birlikte kendi gönlümüzdeki ejderhaları nakşederken bayraklara, o bayrakların altında toplananların bizim gönlümüzden geçen ejderhaların ne kadar farkında olmadığını göstermektedir bir başka yönüyle. Basit hayalleri ve umutları olan insanların kalp sektesinden(!) öldüğü, dizginlenemez tutkuları ve hırsları olan adamların kahrederek yaşadığı bir dünyayı resmetmektedir. Kitabı bitirip bir köşeye koyduğunuz da aklınıza gelebilecek önemli sorulardan birisi de; “Cengiz Han’ın bulutun takdisini kaybettiği için mi? yoksa gökten gelen bir kararın kendisini terk ettiğine inandığı için mi köşeye çekilmiş olduğudur”. Cengiz Han’a küsen bulut mudur? yoksa bulutun kendisine küstüğüne inanan Cengiz Han kendi kendisine mi küsmüştür?
Okudukça pek çok soru içerisinde bulabilirsiniz kendinizi. Okuması ve kafanızda canlandırması rahat, aynı zamanda Aytmatov’un imgeleri ile boğuşarak iç hesaplaşmalara girebileceğiniz kadar gergin bir kitap elinizdeki. Gün Olur Asra Bedel’in içinden hiç çıkmasaydı olur muydu diye düşünmüyorum. Zira o zaman tek başına büyük bir anlam ifade edebilecek bir kitap yerine, güzel bir romanın anlamlı bir bölümünden öteye geçemeyecek bir yazın olarak kalacağına inanıyorum. Günümüzde yaşananları anlamlandırabilecek, bazı konularda daha geniş ve esnek düşünmemizi sağlayabilecek bir Aytmatov klasiği okumak istiyorsanız, muhakkak okumanız gereken kitapların arasında yer almalı.
Kısa süre içerisinde tekrar görüşmek dileğiyle, kitaplarla kalın.



